PUNE: “Mi majhya Bappala sodnar nahi… majha Bappa mala saglyat jasti avadto (I will not leave my Bappa; I really like him),” a five-year-old girl tells her parents, clutching her little Ganpati idol tightly to her chest.Her parents try to explain that Bappa has to go now and will return next year. But she refuses to let go. Her eyes fill with tears as the Ganpati visarjan procession moves closer.A policeman on duty notices her.He bends down, speaks gently to her and tries to console her. “Bappa pudchya varshi parat yeil (Bappa will surely return the following year),” he tells her.For the little girl, it is a difficult goodbye. For the policeman, it is one of many such moments he will encounter on Pune’s streets as the city prepares for the Ganpati visarjan.Thousands will take to the streets, chanting, dancing and bidding an emotional farewell to Bappa. Police personnel, meanwhile, will spend the day managing crowds, regulating traffic, helping lost children find their families and responding to emergencies.And as one policeman helps a child say goodbye to her beloved Bappa, his own child may be waiting for him at home.For police and emergency personnel, festivals often mean long hours on duty while their families celebrate without them. Their children may wait for them to return, their families may eat the festive meal without them, and celebrations at home may have to wait.Yet on the streets, they remain where they are needed, making sure that thousands of other families can celebrate safely.Because while Pune says goodbye to Bappa, those in uniform quietly put their own celebrations aside.For them, duty comes first, even on a day when every family wants to be together.

From Tilak’s public festival to Pune’s visarjan tradition

Pune’s association with Ganeshotsav goes back centuries, with the festival gaining a new public and nationalist character during the freedom movement under Bal Gangadhar Tilak.Pune’s Bhau Saheb Rangari Ganpati is widely regarded as the first sarvajanik Ganeshotsav, and the festival has since become deeply woven into the city’s cultural identity.

Today, Pune’s Ganpati celebrations are defined by the five Manache Ganpati, Shreemant Dagdusheth Halwai Ganpati, grand visarjan processions and the thousands who line the city’s streets to watch the idols make their final journey.From Laxmi Road to Alka Chowk, dhol-tasha pathaks and chants of “Morya Re Bappa Morya Re” turn the city into one giant celebration.But behind the spectacle is another story, one that unfolds largely away from the cameras.

3,500 cameras, 10,000 personnel, and a city ready to move

Every year, as thousands take to the streets for visarjan, a vast network of police personnel, traffic cops, fire brigade teams, civic workers and other agencies work through the day and night to keep the celebrations safe and orderly.They are the people behind the curtain: clearing a route for a procession, responding to an emergency or keeping traffic moving, even as their own families wait for them at home.Pune Police will monitor the immersion processions through a centralised system at Shivajinagar headquarters and a dedicated war room at Faraskhana police station.Around 3,500 CCTV cameras with AI-based analytics, drones and surveillance vehicles will track crowds, suspicious activity and incidents, while GPS devices will help monitor Ganpati processions in real time.

An ANPR system will detect traffic violations, and public-address systems at 250 locations will be used for crowd management and emergency announcements.More than 10,000 police, home guards, SRPF personnel and other security staff will be deployed for bandobast duty.Along with this, Traffic police have closed some major roads to traffic, including Laxmi Road, Chhatrapati Shivaji Road and Bajirao Road, from 5pm onwards.With elaborate arrangements in place, Pune is all set to bid goodbye to Bappa this year.But behind the elaborate arrangements is a quieter question: what does it take to remain devoted to duty when it means missing time with your own family?

When Ganpati calls, family has to wait

Sunil Jaitapurkar, assistant commissioner of police (ACP), Zone 4, Yerwada division of Pune, said the police force has made a commitment to society to ensure that people remain safe and secure, with duty taking precedence above all else.He said service is always a first priority for them and they surely cannot compromise on that.“Family time is always secondary when you are handling public events, particularly the biggest festival of Maharashtra. One has to sacrifice family time and family celebrations to make sure that the public experiences a safe and secure procession,” he said.“One needs to have a very clear mind when serving the country. We cannot afford to think emotionally when thousands of people look at us with hope and trust,” the ACP added.For these officials, one mantra is clear: people can celebrate with their families because they are out doing their duty. But what would happen if police officials chose to celebrate festivals with their own families? For Ganesh More, a retired ACP from Pune’s Daund division, this sense of responsibility became a defining part of his career and kept him committed to the police force until retirement.He said serving officers mostly do not have a choice when it comes to deployment.“One has to sacrifice the idea of ‘family time’ when serving the nation. We always knew what we were getting ourselves into. Family time and enjoying a festival with our families are privileges that we surely crave most of the time.”

For families of police personnel, learning to celebrate without them often becomes part of life.Madhu More, wife of Ganesh More, said the family gradually gets accustomed to the fact that “they won’t be here for celebrations.”Yet, she said, she always admired her husband’s commitment to the uniform.“I always admired him for his loyalty towards his duty, his passion. Till the time he retired, he made sure to follow his duty with grace. Even after retirement, he and his batchmates meet every Wednesday to plan and do something,” Madhu said with a soft laugh.But a life devoted to duty also left behind some bittersweet memories, moments when the family needed him, but his duty came first.“It was on Visarjan day that I went into labour during my second delivery. I really wanted him to be beside me, but he just couldn’t make it,” she said.For the public, however, the presence of these personnel is also a source of reassurance during the festival.With people from across India travelling to Pune for Ganpati, police officers often become the first point of contact for visitors looking for directions, assistance or even basic information.Nilesh Mahajan, a fire officer who has been serving the city for more than 20 years, said with a faint smile that his family has now grown accustomed to his demanding schedule.“Our main goal has always been to ensure that the celebrations do not face any mishap. There is a lot of planning that goes into it, and my team and I are always ready on the ground to provide assistance,” Mahajan said.For personnel like Mahajan, public holidays often mean another day at work. But he and his colleagues have come to take pride in that responsibility.For Mahajan, the commitment to public service is also a family legacy. His father served in the fire brigade for 32 years, and Mahajan said he knew from the beginning what the profession would demand of him.“My family feels very proud that we serve the public,” he said.

A procession that runs for hours

Thousands will gather in the lanes of Budhwar Peth to witness Pune’s famous visarjan celebrations, the dhol-tasha pathaks, the processions and the spectacle that draws people from across the city.But making a celebration of this scale move so seamlessly requires more than just elaborate planning. It requires people willing to spend hours in uniform, away from their own families, while helping everyone else experience the festival.For these personnel, the celebration is experienced differently. They watch Bappa’s farewell not from within the crowd as devotees, but from behind the scenes, managing the very crowds that have come to witness it.

In a way, they celebrate Bappa alongside thousands of strangers, while their own families now celebrate mostly without them.Varad Tornekar, a member of a dhol-tasha pathak, said being part of the procession gave him a firsthand view of both its energy and its challenges.“As a performer, I have personally experienced the energy and challenges of the festival. Performing in crowded streets has taught me discipline, teamwork and awareness of the people around me. Seeing everyone work together to ensure safety makes the experience truly memorable,” he said.He said the smooth movement of such large processions also depends on the presence of police, ambulances, medical teams, fire brigade personnel and volunteers who remain alert throughout the celebrations.For Punekars, the scale of the procession also comes with a sense of familiarity with how the city manages the crowds. One of the most admired aspects is the cooperation among participants, with people often making way for smaller private Ganpatis even during larger processions.Dipti Kulkarni, a resident of Dahanukar Colony, Kothrud, said, “One thing I truly appreciate about Pune’s Visarjan celebrations is how well organized they are.”“On more than one occasion, ambulances have been given a clear path through the procession, showing the discipline and cooperation of both organizers and participants,” she added.Dipti said the spirit of inclusiveness and cooperation among participants is what makes Pune’s visarjan celebrations stand out.Another resident, Mubarak Ansari, an entrepreneur and senior journalist, said the real challenge of Pune’s Visarjan Miravnuk lies in managing its sheer scale.“When you see such a huge procession moving through the city for hours, involving thousands of devotees, vehicles, crowds and multiple sensitive points, maintaining law and order is a tremendous responsibility. Yet, year after year, the procession has been managed without any major mishap,” he said.“For me, the real success of Pune’s Visarjan Miravnuk is not just the scale of the celebration, but the fact that such a massive public gathering can be conducted with discipline, coordination and safety,” he added.

The last procession passes. Their duty may not be over

Pune has witnessed the grandeur of Ganpati celebrations for generations. For many young Punekars, watching the visarjan procession, following the dhol-tasha pathaks and soaking in the infectious energy has become an annual tradition.But for those in uniform, the celebration comes with a different responsibility. Their place is often not in the crowd, but beside it, keeping the roads moving, responding to emergencies and making sure thousands can experience Bappa’s farewell safely.Perhaps that is what makes their journey through the festival so remarkable. The promise they made when they first put on the uniform, to serve, protect and respond when their city needs them, continues even when duty means missing moments with their own families.And as Pune chants “Ganpati Bappa Morya, Pudhchya Varshi Lavkar Ya!”, they will remain on the streets, watching Bappa leave with everyone else, before eventually heading home to their own families.Because for them, too, this is a celebration of Bappa. Just one where duty becomes their way of offering seva.

पुणे: ऑल इंडिया टेनिस असोसिएशन (AITA) तसेच दिल्ली लॉन टेनिस असोसिएशन (DLTA) चे माजी अध्यक्ष अनिल खन्ना यांनी बुधवारी सांगितले की, DLTA स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्सच्या कथित जमीन लीज उल्लंघनाशी संबंधित सर्व बाबी त्यांनी पदभार सोपवण्यापूर्वी “निपटून काढल्या” होत्या आणि बाकीच्या कोणत्याही समस्या सध्याच्या व्यवस्थापनाने सोडवल्या पाहिजेत.अजय यशपॉल या टेनिस व्यावसायिकाने दिल्ली जमीन आणि विकास अधिकारी (L&DO) तसेच केंद्रीय शहरी आणि गृहनिर्माण, कायदा, क्रीडा आणि पर्यावरण मंत्रालयांना कायदेशीर नोटीस बजावली असून, DLTA वर जाणीवपूर्वक देयके चुकवल्याबद्दल, कॉर्पोरेट्सना जागा सबलेट करणे, क्रीडा मंडळाशी कोणताही संबंध नसताना, दोन सरकारी विकासाशी संबंधित नसल्याबद्दल DLTA वर कारवाई का केली नाही, अशी विचारणा केली आहे. कायदेशीर नोटीसमध्ये अधिकाऱ्यांना 15 दिवसांच्या आत कथित उल्लंघनासाठी जागा सील करण्याचे आवाहन केले, असे न झाल्यास यशपॉल यांना दिल्ली उच्च न्यायालयात जनहित याचिका दाखल करण्यास भाग पाडले जाईल.“मी 10 वर्षांपासून पदावर नाही… उल्लंघने (त्यांच्या आणि मागील व्यवस्थापन) पूर्वीच्या असतील, परंतु ते सर्व श्री. यशवंत सिंग यांनी श्री. जयपाल रेड्डी (तत्कालीन केंद्रीय नगरविकास मंत्री) यांच्याशी झालेल्या बैठकीत सोडवले,” खन्ना, 73, यांनी टाईम्स ऑफ इंडियाला सांगितले. “जर 2016 नंतरही उल्लंघन होत असेल, तर मला वाटते की त्यांच्यासाठी (सध्याच्या व्यवस्थापनाने) उत्तर देणे चांगले आहे, माझ्यासाठी नाही.”सध्या, DLTA चे नेतृत्व माजी डेव्हिस चषक खेळाडू आणि वर्तमान नॉन-प्लेइंग कर्णधार रोहित राजपाल यांच्याकडे आहे, जो सध्या ग्लास्गो येथे राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेतील भारतीय दलाचा शेफ डी मिशन म्हणून आहे.खन्ना यांनी एआयटीए आणि डीएलटीए या दोन्ही प्रमुख म्हणून मागे सोडलेल्या “वारसा”चा प्रचंड अभिमान होता.“जेव्हा मी डीएलटीएचा ताबा घेतला तेव्हा त्यात एक लाख रुपये बँक बॅलन्स होते आणि 200 स्क्वेअर फूटचे फक्त एक लहान खोलीचे कार्यालय होते,” तो म्हणाला. “गेल्या 20-30 वर्षांत मी डीएलटीएशी संलग्न झालो, मी पहिले स्टेडियम तयार करण्यासाठी एक कोटी 11 लाख रुपयांचे योगदान दिले. “आणि त्यानंतर, सरकारच्या मदतीने, मी कॉमनवेल्थ गेम्स मिळवण्यात मोलाचा वाटा उचलला आणि 2010 मध्ये DLTA साठी एक अद्भुत कॉम्प्लेक्स बांधले.”तपशील न सांगता, खन्ना यांनी DLTA संकुलातील स्टेडियमचे नूतनीकरण सुरू असताना 2010 च्या राष्ट्रकुल खेळापूर्वीच्या जमीन भाडेपट्टीच्या अटींचे उल्लंघन मान्य केले.“त्यावेळी (2010) काही उल्लंघने झाल्याची नोंद झाली होती, परंतु एआयटीएचे तत्कालीन अध्यक्ष श्री. यशवंत सिन्हा आणि आमचे परराष्ट्र मंत्री असलेले उपाध्यक्ष डॉ. एस.एम. कृष्णाजी यांच्या मदतीने आम्ही त्या प्रकरणांचा निपटारा करू शकलो, आणि त्या सर्व बाबी बंद झाल्या आहेत,” ते म्हणाले.“नाहीतर सरकारने स्टेडियम बांधायला परवानगी दिली नसती.“म्हणून आता जे घडत आहे ते 2016 नंतरच आहे, मला वाटते की तुम्हाला सध्याच्या राष्ट्रपतींशी दयाळूपणे बोलावे लागेल जे गेली 10 वर्षे अध्यक्ष आहेत. “मी त्यांना एक उत्कृष्ट, उत्कृष्ट वारसा दिला आहे. बाकी राहिलेल्या कोणत्याही समस्येचे निराकरण केले पाहिजे.”2010 CWG हिमालयीन प्रमाणात घोटाळ्यात अडकले होते. सदर रु. डीएलटीए स्टेडियमच्या नूतनीकरणासाठी दिलेले 65 कोटी स्वतःच लेन्सखाली आले होते, परंतु खन्ना यांनी प्रश्न बाजूला सारला.“कॅगने सखोल ऑडिट केले आणि क्लीन चिट दिली,” ते म्हणाले.भाडेतत्त्वाच्या अटींमुळे जागेचे सबलेटिंग करण्याची परवानगी दिली जात नाही या वस्तुस्थितीवर दबाव आणून खन्ना म्हणाले, अध्यक्ष असताना त्यांच्या कार्यकाळात “DLTA ने पूर्वपरवानगी घेतली होती”. जर ते मागे घेण्यात आले तर मला माहीत नाही, असेही ते पुढे म्हणाले.याची पर्वा न करता, खेळांच्या जाहिरातीसाठी जमीन देण्यात आल्यापासून सबलेटिंग उल्लंघन होत नाही का? “ते, तुम्ही सरकारला विचारले पाहिजे,” खन्ना म्हणाले. 1993 मध्ये परत जाताना, खन्ना यांनी दक्षिण पश्चिम दिल्लीतील सफदरजंग एन्क्लेव्ह, क्रमांक 7 आफ्रिका अव्हेन्यू येथे मूळ स्टेडियम बांधण्यात त्यांचे दिवंगत वडील राज कुमार खन्ना यांच्या प्रयत्नांची आणि योगदानाची अभिमानाने आठवण करून दिली.“त्यावेळी डीएलटीएचे अध्यक्ष नरेश चंद्र (दिवंगत माजी कॅबिनेट सचिव), सचिव श्याम मिनोत्रा ​​(माजी डेव्हिस कपर) होते. आरके खन्ना हे एआयटीएचे अध्यक्ष होते. विविध करारांवर स्वाक्षऱ्या झाल्या आणि सरकारने परवाना बदलला,” तो म्हणाला. “DLTA कडे कदाचित 10 लाख रुपये होते. RK ​​खन्ना यांनी त्यांच्या वैयक्तिक पैशातून 1 कोटी 11 लाख रुपये स्टेडियमसाठी दिले. त्यानंतर इंडियन ऑइल, गॉडफ्रे फिलिप्स आणि इतर कंपन्या आल्या. महाराष्ट्राने 30 लाख रुपये दिले. आणि नंतर DLTA ने 20 लाख रुपये दिले.“हे सोपे नव्हते. भारताने 1996 मध्ये स्टेडियमवर पहिला एटीपी टूर इव्हेंट आयोजित केला होता, ते एक कठीण काम होते.”पण, वादही उफाळून आले आहेत. त्यांच्या अध्यक्षपदाच्या कार्यकाळात DLTA द्वारे इंडिया टेनिस सेंटर सुरू करणे हे त्यापैकी एक होते. हे नाव काय सुचवू शकते याच्या उलट, हा खेळाडू विकास कार्यक्रम नव्हता, तर रु. फी असलेला क्लब सदस्यत्व कार्यक्रम होता. 5 लाख.विषय एखाद्या कच्च्या मज्जातंतूला स्पर्श करतो असे वाटले.“जेव्हा मी DLTA ताब्यात घेतला तेव्हा त्यात एक लाख रुपये होते. मी 25 वर्षात DLTA कडून एक रुपयाही घेतला नव्हता. आज लोक महिन्याला 10 लाख रुपये कमावत आहेत. मी निस्वार्थीपणे काम केले होते. मी एक सुंदर रचना बांधली होती, ज्यासाठी मला कौतुकाची गरज आहे, अशा प्रकारच्या प्रश्नांची नाही,” तो म्हणाला.2000 मध्ये स्थापन झालेल्या एआयटीए ट्रस्टचे आर्थिक व्यवहार हे आरोपांचे आणखी एक स्त्रोत आहेत. त्यांनी ट्रस्टचे पैसे वैयक्तिक खात्यात टाकल्याचा आरोप खन्ना यांनी फेटाळला. “सर्व काही विश्वस्तांच्या मान्यतेने केले गेले,” ते म्हणाले.AITA चे सर्वात अलीकडील अध्यक्ष आणि सध्या AITA ट्रस्टचे अध्यक्ष अनिल जैन यांनी TOI ला नुकतेच स्पष्टीकरण न देता सांगितले होते की, “वसुली केली गेली आहे आणि गुडगावमधील जमीन ट्रस्टकडे परत हस्तांतरित केली गेली आहे”, असे सुचवले होते की त्यांनी 2023 मध्ये पदभार स्वीकारल्यानंतर काही गैरप्रकार सुधारले गेले.खन्ना यांनी ते स्पष्टपणे फेटाळून लावले: “ते सर्व चुकीचे आहे. प्रत्येक व्यवहार स्पष्ट करण्यायोग्य आहे.“मी या सर्वांबद्दल बोललो नाही पण माझ्या मौनाने (लोकांना) काहीतरी चुकीचे आहे असे वाटू लागले आहे.“जे बांधतात त्यांच्यावरच टीका होते. जे बांधत नाहीत त्यांच्यावर टीका होत नाही.”

पुणे: महाराष्ट्राच्या ऐतिहासिक लोहगड किल्ल्यावरील व्हायरल झालेल्या व्हिडिओने संरक्षित वारसा स्थळांवर पर्यटकांच्या वर्तनावर पुन्हा एकदा वाद सुरू झाला आहे.या क्लिपमध्ये किल्ल्याच्या तटबंदीवर कथितपणे सिगारेट ओढल्याबद्दल दिल्लीतील पर्यटकांच्या एका गटाशी सामना करताना एक स्थानिक व्यक्ती दाखवत आहे, या घटनेने सोशल मीडियावर व्यापक चर्चा सुरू झाली आहे.1-मिनिट-46-सेकंदाच्या व्हिडिओमध्ये स्थानिक रहिवासी ऐतिहासिक स्मारकावर धूम्रपान करताना दिसल्यानंतर तरुण पुरुष आणि महिलांचा समावेश असलेल्या गटाची चौकशी करताना दाखवले आहे.व्हिडिओमध्ये, तो माणूस अभ्यागतांना विचारतो ज्यांनी त्यांना किल्ल्यावर धूम्रपान करण्याची परवानगी दिली होती आणि त्यांना त्या जागेच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक महत्त्वाचा आदर करण्याचे आवाहन केले.या गटाने स्थानिक रहिवाशांना सांगितले की त्यांना किल्ल्यावर धूम्रपान करण्यास मनाई आहे याची माहिती नाही.“तुम्ही मंदिरात धुम्रपान कराल का? हा किल्ला आमचा मंदिर आहे,” तो व्हायरल क्लिपमध्ये ग्रुपला सांगताना ऐकू येत आहे.सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर हा व्हिडिओ व्हायरल झाला असून त्यावर प्रतिक्रियांचा पूर आला आहे.अनेक वापरकर्त्यांनी स्थानिक रहिवाशांचे बोलणे आणि वारसा स्थळाचे संरक्षण केल्याबद्दल प्रशंसा केली, तर इतरांनी सांगितले की पर्यटकांना संरक्षित स्मारकांच्या नियमांबद्दल अधिक जागरूक केले पाहिजे.एका यूजरने लिहिले की, “जनतेचे रक्षण करण्यासाठी लोकांनी येथे जीव घातला आहे. सर्व ऐतिहासिक आणि धार्मिक स्थळांचा आदर केला पाहिजे. हे कोणालाही शिकवण्याची गरज नाही.”दुसऱ्याने लिहिले, “महाराष्ट्रातील कोणत्याही किल्ल्यावर धूम्रपान किंवा मद्यपान करण्यास परवानगी नाही आणि ही एक चांगली प्रथा आहे.. लोकांनी त्याचा आदर केला पाहिजे.”जरी अभ्यागत अनेकदा दावा करतात की ते ऐतिहासिक स्थळांवरील निर्बंधांबद्दल अनभिज्ञ आहेत, भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण (ASI) ने संरक्षित स्मारकांसाठी स्पष्ट नियम घालून दिले आहेत.ASI नियमांनुसार, संरक्षित स्मारकांमध्ये तंबाखूजन्य पदार्थ, गुटखा, पान मसाला, सिगारेट, दारू आणि इतर मादक पदार्थांचे सेवन किंवा बाळगण्यास मनाई आहे. अभ्यागतांना अशा ठिकाणी मॅच, लाइटर, मेणबत्त्या किंवा इतर ज्वलनशील साहित्य घेऊन जाण्याची परवानगी नाही.नाव कोरून, पृष्ठभाग स्क्रॅच करून किंवा कोणतेही नुकसान करून, अशा कृत्यांमुळे लागू कायद्यांतर्गत दंडात्मक कारवाई करून स्मारकाच्या भिंती खराब करणे देखील ASI प्रतिबंधित करते.

नीरज चोप्राने शेवटच्या वेळी कॉमनवेल्थ गेम्समध्ये 2018 मध्ये सुवर्णपदक जिंकले होते. पुढच्या आवृत्तीत तो कंबरेच्या दुखापतीमुळे पार पडला. आता, जवळपास नऊ महिने बाहेर पडल्यानंतर आणि गेल्या महिन्यातच स्पर्धेत परतल्यानंतर, ऑलिम्पिक चॅम्पियनला ग्लासगोमध्ये विजेतेपदासाठी लढण्याची आणखी एक संधी मिळते.19 जून रोजी दोहा डायमंड लीगमध्ये स्पर्धा करताना, जिथे त्याने गेल्या वर्षी त्याच्या कारकिर्दीत प्रथमच 90 मीटरचा टप्पा ओलांडला होता, चोप्राने 85.69 मीटरचा सर्वोत्तम थ्रो तयार केला. ते टॉप-थ्री फिनिशसाठी पुरेसे नव्हते, परंतु यामुळे त्याला राष्ट्रकुल स्पर्धेसाठी पात्र ठरण्यास मदत झाली.त्याच्या वैयक्तिक सर्वोत्तम 90.23m च्या तुलनेत तो खूपच कमी होता, परंतु चोप्रा ग्लासगोमध्ये आल्यापासून आत्मविश्वासाने भरलेला आहे आणि त्याने 2018 मध्ये जिंकलेले CWG विजेतेपद पुन्हा मिळवण्यावर लक्ष केंद्रित केले आहे.पात्रता फेरी गुरुवारी नियोजित असताना, शनिवारी रात्रीचा अंतिम सामना पार्कमध्ये फिरण्याची शक्यता नाही कारण तो अँडरसन पीटर्स, ज्युलियस येगो आणि श्रीलंकेचा रुमेश थरंगा पाथिरेज याशिवाय दीर्घकाळचा प्रतिस्पर्धी अर्शद नदीमशी भिडणार आहे.नदीमने यावर्षी हंगामातील सर्वोत्तम कामगिरी केली नाही परंतु 2022 मध्ये 90.18 मीटर फेकून सुवर्ण जिंकल्यानंतर तो गतविजेता म्हणून स्पर्धेत उतरला. येगोने देखील 2026 मध्ये अव्वल फॉर्म मिळवण्यासाठी संघर्ष केला परंतु बर्मिंगहॅममध्ये 85.70 मीटरच्या प्रयत्नात तिसरे स्थान पटकावले.पीटर्स, 2022 मध्ये दुसऱ्या स्थानावर राहिला, तो दरम्यान, दोहा डायमंड लीगमध्ये 86.38m च्या सर्वोत्तम थ्रोसह चांगला संपर्कात आहे. ऑस्ट्रेलियाच्या कॅमेरॉन मॅकएंटायरनेही या वर्षी मोठी प्रगती केली आहे आणि तो या हंगामाच्या जागतिक यादीत चोप्राच्या अगदी पुढे आहे.तथापि, रोम डायमंड लीगमध्ये जागतिक आघाडीवर असलेल्या 92.62 मी. त्याशिवाय, त्याने यावर्षी 89.37 मीटर, 89.28 मीटर आणि 88.68 मीटर फेकही नोंदवले आहेत आणि चोप्राने कबूल केले की तो तरुणाने प्रभावित झाला आहे.पण या स्पर्धेतील डार्क हॉर्स भारताचा रोहित यादव असू शकतो. भुवनेश्वर येथे झालेल्या आंतर-राज्य ऍथलेटिक्स चॅम्पियनशिपमध्ये ८७.०५ मीटर फेकून सुवर्णपदक जिंकल्यानंतर त्याने स्पर्धेत प्रवेश केला. बर्मिंगहॅममध्ये 82.22 मीटरच्या सर्वोत्तम कामगिरीसह सहाव्या स्थानावर राहिल्यानंतर ही त्याची दुसरी राष्ट्रकुल स्पर्धा असेल.“मागील वेळी मी हुकलो होतो, पण यावेळी मी पदक जिंकणार आहे,” यादव भुवनेश्वरमध्ये म्हणाला होता.गेल्या काही महिन्यांतील नीरजच्या कामगिरीने त्याला नेहमीच चांगले काम करण्याची प्रेरणा दिली आहे, तर यादव देखील गेल्या काही महिन्यांतील भारतीय खेळाडूंच्या प्रभावी कामगिरीवरून आत्मविश्वास घेत आहेत.“आजकाल प्रत्येकाचा स्वतःवर खूप विश्वास आहे आणि त्यांना वाटते की ते महान गोष्टी देखील साध्य करू शकतात,” २५ वर्षीय जोडले.मात्र, चोप्रा गेल्या महिन्यातच स्पर्धेत परतला असला तरी त्याची काळजी करण्याची गरज नाही, असा त्याला विश्वास आहे. “तो कोणत्याही स्पर्धेत मोठे थ्रो करू शकतो,” यादव म्हणाला होता.नीरजने मोठे थ्रो करण्यापेक्षा जेतेपदे जिंकण्यावर अधिक लक्ष केंद्रित केले आहे आणि गुरुवारी जेव्हा तो पात्रता फेरीत भाग घेतो तेव्हा तो त्या दिशेने पहिले पाऊल टाकेल.

ग्लासगो येथे कॉमनवेल्थ गेम्स (CWG) सुरू होण्याच्या काही काळापूर्वी, एका धक्कादायक डोपिंग प्रकरणाने वेटलिफ्टिंग दलाला हादरवून सोडले. चार राष्ट्रीय शिबिरार्थी – एन अजित (71 किलो), साईराज परदेशी (88 किलो), हरचरण सिंग (110 किलो) आणि वंशिता वर्मा (77 किलो) – पात्रता कालावधी दरम्यान प्रतिबंधित पदार्थांसाठी सकारात्मक चाचणी केली गेली आणि त्यांना खेळातून बाहेर काढण्यात आले. परिणाम वैयक्तिक निलंबनाच्या पलीकडे वाढला. CWG नियमांनुसार, वारंवार डोपिंग विरोधी नियमांचे उल्लंघन केल्यामुळे (ADRVs) भारताला वेटलिफ्टिंग कोटा गमवावा लागला आणि गुणवत्तेवर निवड मिळूनही दिलबाग सिंगला संघात स्थान नाकारले.अनुसरण करण्यासारखे बरेच काही होते. पुरुषांच्या 73 किलो ज्युडोका अरुण कुमार, गेल्या वर्षीच्या तैपेई आशियाई ओपन सुवर्णपदक विजेत्या, प्रतिबंधित ॲनाबॉलिक स्टिरॉइडसाठी सकारात्मक चाचणी केल्यानंतर तात्पुरते निलंबित करण्यात आले. काही दिवसांनंतर कदाचित सर्वात मोठा धक्का बसला जेव्हा ऑलिंपियन आणि बर्मिंगहॅम CWG रौप्यपदक विजेती तुलिका मान (+78kg) हिला 12 महिन्यांच्या कालावधीत तीन ठिकाणी अपयश आल्याने तात्पुरते निलंबित करण्यात आले.हे केवळ पदकांचे संभाव्य नुकसान नव्हते. दोन विषयांमध्ये सहा हाय-प्रोफाइल अँटी-डोपिंग धक्क्यांमुळे संभाषण पोडियम फिनिशपासून दूर डोपिंगशी देशाच्या लाजिरवाण्या संबंधाकडे हलवले. तरीही, ज्या वेळी भारत हा खेळांमध्ये जगातील सर्वात वाईट डोपिंग अपराधी आहे, त्याची विश्वासार्हता सर्वात कमी ओहोटीवर असताना, काहींना खोलीत हत्तीबद्दल उघडपणे चर्चा करायची आहे.पण दूर पाहिल्याने समस्या नाहीशी होत नाही. ते देखील अशा वेळी जेव्हा अहमदाबाद 2030 मध्ये पुढील राष्ट्रकुल खेळांचे आयोजन करण्याची तयारी करत आहे आणि देशाने 2036 ऑलिम्पिकचे आयोजन करण्याचा आपला इरादा औपचारिकपणे जाहीर केला आहे.

एक त्रासदायक ट्रेंड

डिसेंबर 2025 मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या जागतिक उत्तेजक द्रव्यविरोधी एजन्सीच्या (WADA) 2024 चाचणी आकडेवारीच्या अहवालानुसार, भारताने वर्षभरात गोळा केलेल्या 7,113 नमुन्यांमधून 260 प्रतिकूल विश्लेषणात्मक निष्कर्ष (AAFs) नोंदवले – सकारात्मकता दर 3.6% आहे. दरवर्षी 5,000 हून अधिक चाचण्या घेणाऱ्या देशांमध्ये, भारताने सलग तिसऱ्या वर्षी जगातील सर्वाधिक सकारात्मकता दर नोंदवला आहे.इतर क्रीडा सामर्थ्यांशी तुलना चिंताजनक आहे. फ्रान्समध्ये 11,744 चाचण्यांमधून 91, रशियामध्ये 10,514 नमुन्यांमधून 76, तर चीनमध्ये 24,000 हून अधिक नमुने गोळा करूनही केवळ 43 पॉझिटिव्ह आढळले. युनायटेड स्टेट्समध्ये 6,500 हून अधिक चाचण्या घेतल्यानंतर केवळ 1.1% सकारात्मकता दर नोंदविला गेला.ॲथलेटिक्समध्ये आव्हान दिसून येते. ॲथलेटिक्स इंटिग्रिटी युनिट (AIU) सध्या भारताला जगभरात सर्वाधिक सक्रिय निर्बंध असलेला देश म्हणून सूचीबद्ध करते. केनिया (148) आणि रशिया (60) च्या पुढे, AIU फ्रेमवर्क अंतर्गत 162 भारतीय खेळाडू आणि सपोर्ट कर्मचारी बंदी घालत आहेत.

नवीन पदार्थ. जुना नमुना

भारतीय प्रकरणांमध्ये वारंवार समोर येत असलेल्या पदार्थांची यादी चिंताजनक प्रवृत्ती दर्शवते. Stanozolol, WADA च्या S1 श्रेणी अंतर्गत प्रतिबंधित सिंथेटिक ॲनाबॉलिक स्टिरॉइड, अनेक वर्षांच्या जागरूकता मोहिमेनंतरही डोपिंग विरोधी अहवालांवर वर्चस्व गाजवत आहे. औषध स्नायूंच्या वाढीस चालना देण्यासाठी, पुनर्प्राप्तीस गती देण्यासाठी आणि शरीरातील चरबी कमी करण्यासाठी डिझाइन केले आहे.स्टॅनोझोलॉलसाठी सकारात्मक चाचणी घेतलेल्या अलीकडील खेळाडूंमध्ये माजी युवा विश्व बॉक्सिंग चॅम्पियन विंका, आशियाई इनडोअर रोइंग चॅम्पियनशिप विजेता गुरसेवक सिंग, ज्युनियर स्प्रिंट सेन्सेशन निपम चौहान, कुस्तीपटू शुभम आणि कबड्डीपटू आकाश नाथू डिसले यांचा समावेश आहे.अलीकडील प्रकरणांमध्ये कदाचित सर्वात नुकसानकारक निपम आहे. भारताच्या सर्वात वेगवान ज्युनियर महिला धावपटूला आता हाँगकाँगमधील आशियाई अंडर-20 चॅम्पियनशिपमध्ये स्टॅनोझोलॉल पॉझिटिव्ह आल्याने तिने जिंकलेली रौप्य आणि कांस्य पदके गमावावी लागली आहेत.

शिक्षेच्या पलीकडे

सरकारने आपले लक्ष ॲथलीट्सच्या पलीकडे डोपिंगला सक्षम करणाऱ्या व्यापक परिसंस्थेकडे वळविण्यास सुरुवात केली आहे. नवी दिल्ली येथे नुकत्याच झालेल्या WADA च्या ‘ग्लोबल अँटी-डोपिंग इंटेलिजेंस अँड इन्व्हेस्टिगेशन नेटवर्क’ (GAIIN) च्या उद्घाटन परिषदेत, क्रीडा मंत्री मनसुख मांडविया यांनी भारताच्या अँटीडोपिंग धोरणाचा सर्वात मोठा फेरबदल काय होऊ शकतो हे स्पष्ट केले.“आज डोपिंग ही वैयक्तिक कृती नसून एक संघटित बहुराष्ट्रीय उपक्रम आहे,” ते म्हणाले, राष्ट्रीय उत्तेजक द्रव्यविरोधी दुरुस्ती कायदा 2025 मध्ये प्रस्तावित बदल प्रशिक्षक, डॉक्टर, पुरवठादार आणि तस्करांना गुन्हेगारी दायित्वाच्या कक्षेत आणण्याचा प्रयत्न करतात.मसुद्याच्या तरतुदींमध्ये प्रतिबंधित पदार्थांचे व्यवस्थापन किंवा तस्करी करणाऱ्यांना आर्थिक दंडासह पाच ते 10 वर्षांपर्यंतच्या तुरुंगवासाची तरतूद आहे. केवळ डोपिंगविरोधी नियमांचे उल्लंघन केल्याबद्दल दोषी असलेल्या खेळाडूंवर विद्यमान क्रीडा नियमांनुसार कारवाई केली जाईल.मांडविया यांनी अधोरेखित केले की भारताच्या महत्त्वाकांक्षा पदकांच्या पलीकडे आहेत. “भारत केवळ क्रीडा उत्कृष्टतेसाठीच नव्हे तर अखंडतेचे उच्च दर्जा राखण्यासाठी कटिबद्ध आहे,” ते म्हणाले की, जागरूकता, शिक्षण आणि तंत्रज्ञान हे राष्ट्राच्या स्वच्छ क्रीडा कार्यक्रमाचे मुख्य स्तंभ राहतील.सरकारने एकाच वेळी चाचणीचा विस्तार केला आहे, 2019 मधील सुमारे 4,000 वार्षिक नमुने गेल्या वर्षभरात सुमारे 8,000 पर्यंत जवळजवळ दुप्पट केले आहेत. “आमच्या चाचणी कार्यक्रमाचा अलीकडच्या वर्षांत लक्षणीय विस्तार झाला आहे, जो जोखीम-आधारित आणि परिणामकारकता-चालित पध्दतींकडे धोरणात्मक बदलामुळे पूरक आहे. तथापि, आम्ही ओळखतो की, केवळ चाचणी यापुढे पुरेशी नाही आणि एकात्मता, बुद्धिमत्ता आणि शिक्षण आमच्या अँटीडोपिंग फ्रेमवर्कचा गाभा असणे आवश्यक आहे,” NADA महासंचालक अनंत कुमार म्हणाले.

ऍथलीट्स लीड संदेश

ऑलिम्पिक आणि विश्वविजेता नीरज चोप्रा आता क्रीडापटूंच्या शिक्षणाचा पुरस्कार करणारा सर्वात मजबूत आवाज बनला आहे. नीरज चोप्रा फाउंडेशन (NCF) मार्फत भारतीय ऑलिम्पिक असोसिएशन (IOA) सोबत ‘क्लीन स्पोर्ट’ उपक्रम सुरू केल्यानंतर, चोप्रा म्हणाले की, अनेक खेळाडू डोपिंगविरोधी नियमांचे उल्लंघन करतात कारण त्यांच्याकडे विश्वसनीय मार्गदर्शनाचा अभाव आहे.“कोणतेही डोपिंग उल्लंघन ही चिंतेची बाब आहे कारण त्याचा ऍथलीट आणि खेळ दोघांवरही परिणाम होतो. परंतु प्रत्येक केस अयोग्य फायदा मिळवण्याच्या हेतूने येत नाही. काहीवेळा खेळाडूंना ते काय खात आहेत किंवा सल्ल्यासाठी कोणावर विश्वास ठेवावा याबद्दल पुरेशी माहिती नसते,” चोप्रा यांनी TOI ला सांगितले.पॅक शेड्यूल असूनही मोहिमेला चॅम्पियन करण्याच्या आपल्या निर्णयाचे स्पष्टीकरण देताना, चोप्रा पुढे म्हणाले: “अनेक ऍथलीट्सना पूरक आहार, औषधे आणि डोपिंगविरोधी नियमांबद्दल योग्य माहिती उपलब्ध नसते. एका छोट्याशा चुकीमुळे अनेक वर्षांची मेहनत धोक्यात येऊ शकते.”

काळा आणि पांढरा पलीकडे

सध्याची अँटी-डोपिंग फ्रेमवर्क टीकेच्या पलीकडे आहे असे प्रत्येकाला वाटत नाही. स्पोर्ट्स मेडिसिन तज्ञ डॉ पीएसएम चंद्रन यांनी युक्तिवाद केला की फसवणूक माफ केली जाऊ शकत नाही, परंतु सध्याची व्यवस्था वैज्ञानिक आणि नैतिक चिंता देखील वाढवते.“डोपिंग खरंच खेळासाठी हानिकारक असू शकते. योग्य खेळाची बाब, आणि फसवणूक माफ केली जाऊ शकत नाही. तथापि, त्याच्या सध्याच्या स्वरूपातील डोपिंग नियंत्रण खेळाडूंसाठी देखील हानिकारक आहे कारण ते WADA संहितेचे कठोरपणे पालन करते आणि अनेकदा पुराव्यावर आधारित औषध, आनुपातिकता आणि नैसर्गिक न्यायाकडे दुर्लक्ष करते,” तो म्हणाला.त्यांनी प्रश्न केला की प्रत्येक सकारात्मक चाचणी मोजता येण्याजोग्या स्पर्धात्मक फायद्यात अनुवादित होते का आणि कथित डोपिंग कालावधीपूर्वी आणि नंतर ऍथलीट्सच्या कामगिरीचे विश्लेषण प्रकाशित करण्यासाठी अधिकाऱ्यांना आवाहन केले.“अशा पुराव्याशिवाय, बंदी घातलेले पदार्थ सार्वत्रिकपणे कार्यक्षमतेत वाढ करतात हा दावा विश्वास आहे, विज्ञान नाही,” चंद्रन यांनी युक्तिवाद केला, इंडियन फेडरेशन ऑफ स्पोर्ट्स मेडिसिन (IFSM) चे अध्यक्ष. त्याच्या मतांमुळे मतांमध्ये फूट पडण्याची शक्यता आहे, परंतु ते अँटी-डोपिंग धोरणाची जटिलता देखील अधोरेखित करतात, जिथे विज्ञान, नैतिकता आणि क्रीडा अखंडता अनेकदा एकमेकांना छेदतात.

शिक्षण, भीती नाही

राष्ट्रीय जिम्नॅस्टिक्सचे प्रशिक्षक मनोज राणा यांचे मत आहे की भारताचा प्रतिसाद खूप आधीपासून सुरू झाला पाहिजे. “भारतीय खेळाने जागतिक स्तरावर उल्लेखनीय प्रगती पाहिली आहे, परंतु डोपिंग उल्लंघनाच्या वाढत्या संख्येमुळे या यशांना कलंकित होत आहे. उत्तर केवळ कठोर शिक्षाच नाही तर मजबूत प्रतिबंध आहे,” राणा म्हणाले.तो खेळाडूंवर पदक जिंकण्यासाठी, सरकारी नोकरी सुरक्षित करण्यासाठी आणि आर्थिक पाठबळ टिकवून ठेवण्यासाठी प्रखर दबावाकडे निर्देश करतो, अनेकदा पात्र पोषणतज्ञ, क्रीडा शास्त्रज्ञ किंवा पुराव्यावर आधारित वैद्यकीय मार्गदर्शनाशिवाय.प्रशिक्षण पद्धती बदलल्याने समस्या आणखी गुंतागुंतीची आहे. अनेक उच्चभ्रू भारतीय खेळाडू आता परदेशात, विशेषत: पूर्व युरोपमध्ये आणि रशिया, तुर्की आणि जॉर्जियामधील उच्च-उंची केंद्रांमध्ये प्रशिक्षण घेतात. परकीय प्रदर्शनामुळे कामगिरी सुधारली आहे, तपासकांचा असाही विश्वास आहे की काही खेळाडू भारताच्या देशांतर्गत चाचणी परिसंस्थेच्या बाहेर अप्रमाणित स्थानिक सपोर्ट कर्मचाऱ्यांच्या किंवा अल्पज्ञात परदेशी प्रशिक्षकांच्या अंतर्गत कार्य करतात. उच्चभ्रू शिबिरार्थींमधील सकारात्मक चाचण्यांमध्ये अचानक वाढ झाल्यामुळे भारतीय अधिकाऱ्यांनी पूर्वी काही पूर्व युरोपीय प्रशिक्षकांसोबतचे संबंध संपुष्टात आणले आहेत.

अस्वस्थ विरोधाभास

गंमत म्हणजे, ज्या वेळी भारताला डोपिंगवर जागतिक स्तरावर छाननीचा सामना करावा लागत आहे, त्या वेळी त्याच्या डोपिंगविरोधी संस्थांना आर्थिक सहाय्य कमी झाले आहे.केंद्रीय अर्थसंकल्पाने NADA आणि नॅशनल डोप टेस्टिंग लॅबोरेटरी (NDTL) या दोन्हींसाठीची तरतूद कमी केली आहे. NADA चे वाटप 24.30 कोटींवरून 20.30 कोटींवर घसरले, तर NDTL साठीचे सुधारित वाटप रु. 28.55 कोटींवरून 23 कोटींवर घसरले, प्रयोगशाळेचे स्वतःचे बजेट 5.55 कोटींवर आले.कपात अपरिहार्यपणे प्रश्न उपस्थित करतात की भारतातील अँटीडोपिंग संस्था जेव्हा त्यांची सर्वात जास्त गरज असते तेव्हा चाचणी, बुद्धिमत्ता गोळा करणे आणि शिक्षणाचा विस्तार सुरू ठेवू शकतात का.

खरी कसोटी

म्हणून, भारतासाठी, ग्लासगो इतर CWG पेक्षा कितीतरी जास्त प्रतिनिधित्व करतो. अहमदाबादमध्ये CWG चे आयोजन, 2036 ऑलिम्पिक किंवा 2038 मध्ये आशियाई खेळांचे आयोजन हे शेवटी केवळ जागतिक दर्जाच्या स्टेडियमवर किंवा प्रभावी पदकांच्या ताऱ्यांवर अवलंबून नसून देशाच्या क्रीडा परिसंस्थेच्या विश्वासार्हतेवर अवलंबून असेल याची आठवण करून देते.जागतिक क्रीडा स्थळ म्हणून उदयास येण्याची महत्त्वाकांक्षा, पायाभूत सुविधा आणि संघटनात्मक क्षमता भारताने आधीच दाखवून दिली आहे. परंतु चुकीच्या खेळाडूंची यादी झपाट्याने वाढत असताना, स्वच्छ खेळाची मजबूत संस्कृती प्रदान करणे हे मोठे आव्हान आहे. बाबी वाहून जाण्याचा धोका कमी करता येणार नाही. डोपिंगच्या गुन्ह्यांमुळे रशियावर आंतरराष्ट्रीय खेळांवर बंदी घालण्यात आली होती हे आपण विसरू नये. कठोर कायद्याचे स्वागत आहे. परंतु अधिकाऱ्यांनीही या धोक्याचा सर्वांगीण आणि दीर्घकालीन दृष्टिकोन घेतला पाहिजे आणि ते पूर्णपणे नष्ट करण्याचे मार्ग शोधले पाहिजेत.