1836 मध्ये, ब्रायन हॉटन हॉजसन नावाचा एक तरुण ब्रिटिश मुत्सद्दी आणि निसर्गवादी नेपाळच्या काठमांडू व्हॅलीमध्ये अडकला होता, युरोपच्या महान संग्रहालयांपासून दूर परंतु जंगले आणि टेकड्यांजवळ जेथे विचित्र प्राणी अजूनही मोठ्या प्रमाणात न पाहिलेले राहत होते. एके दिवशी, त्याला एक प्राणी दिसला जो जवळजवळ पँगोलिनसारखा दिसत होता – आणि तरीही, अगदीच नाही.फ्रेंच प्राणीशास्त्रज्ञ जॉर्जेस कुव्हियर यांनी पँगोलिनसाठी वर्णन केल्याप्रमाणे ते डोक्यापासून शेपटीपर्यंत चिलखतासारख्या तराजूने झाकलेले होते. परंतु या प्राण्याचे बाह्य कान स्पष्टपणे दिसत होते आणि कोणत्याही ज्ञात प्रजातींपेक्षा त्याच्या खोडावर जास्त तराजू होते. हॉजसनसाठी, नंतर 35 आणि शोधासाठी भुकेले, हे फक्त एक कुतूहल नव्हते; तो एक प्रश्न होता: तो एका नवीन प्रजातीला अडखळला होता, की ही फक्त एक विलक्षण व्यक्ती होती?तो काहीतरी अवर्णित पाहत असल्याची खात्री पटल्याने त्याने त्याला मॅनिस ऑरिटस असे नाव दिले—“ऑरिटस” म्हणजे लॅटिनमध्ये “मोठे कान असलेले”. तरीही, त्याला पूर्णपणे खात्री नव्हती, म्हणून त्याने पर्यायाने आपली पैज हेज केली: प्लुरिसक्वॅमिस, “अनेक-मापलेले”, जर कान अद्वितीय नसले तर. मग त्याने लंडनला एक नमुना पाठवला, त्याचे निष्कर्ष लिहिले आणि पुढे गेले. ऑरिटसबद्दल जग बहुतेक विसरले.जवळजवळ दोन शतकांनंतर, शास्त्रज्ञ शेवटी त्याच्या प्रश्नावर लक्ष केंद्रित करत आहेत, असे मोंगाबेने वृत्त दिले.
विसरलेले नाव, तस्करीत तराजूमध्ये पुन्हा सापडले
चीन-म्यानमार सीमेवर 2016-2017 या वर्षांसाठी जलद-फॉरवर्ड. जियांग-योंग हू यांच्या नेतृत्वाखालील चिनी संशोधकांचे पथक तस्करांकडून जप्त केलेल्या पँगोलिन स्केलमधून डीएनए अनुक्रमित करत होते. त्यांनी गृहीत धरले की बहुतेक तराजू चिनी पँगोलिन, मनिस पेंटाडॅक्टिला या प्रदेशात राहणाऱ्या एकमेव प्रजातीच्या आहेत.परंतु जेव्हा त्यांनी आनुवंशिकतेचे विश्लेषण केले तेव्हा स्केल दोन भिन्न वंशांमध्ये विभागले गेले. एक ज्ञात चिनी पँगोलिनशी जुळले. दुसरे—“MPB” असे लेबल केलेले—कोणत्याही रेकॉर्ड केलेल्या प्रजातीशी जुळत नाही.1836 मध्ये हॉजसनला पछाडलेला प्रश्न पुन्हा समोर आला: हे काहीतरी नवीन आहे का?त्याच वेळी, नेपाळच्या काठमांडू खोऱ्यात, संशोधक नारायण प्रसाद कोजू स्वतंत्रपणे पँगोलिनचा अभ्यास करत होते. त्याने रात्री कॅमेरा सापळे लावले, विष्ठा गोळा केली आणि डीएनए चाचण्या केल्या. नेपाळमधील पंगोलिन हे चीनमधील पंगोलिनपेक्षा अनुवांशिकदृष्ट्या वेगळे असल्याचे त्याच्या निकालांनी सुचवले. त्यांनी 2018 मध्ये नेपाळच्या शिक्षण, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्रालयाला एक अहवाल लिहिला, परंतु मर्यादित निधी आणि नमुना आकारासह, औपचारिक दावा करण्यासाठी त्यांच्याकडे पुरेसे पुरावे नव्हते.काही काळासाठी, हे दोन धागे- म्यानमारचा गूढ MPB वंश आणि नेपाळचे असामान्य पँगोलिन अनुवांशिक- स्वतंत्र कथा राहिले.
नेपाळला म्यानमारशी जोडणे: “आम्हाला कळले की ते सारखेच आहेत”
कोजूला वर्षानुवर्षे ओळखणाऱ्या जीवशास्त्रज्ञ काई हिच्या माध्यमातून ही लिंक आली. 2020 मध्ये, पश्चिम म्यानमार, नेपाळ आणि ईशान्य भारतातील पँगोलिनबद्दल जवळजवळ कोणतीही अनुवांशिक माहिती नव्हती. जेव्हा कोजूने त्याला नेपाळमधून जीन सीक्वेन्स पाठवले, तेव्हा काईने त्यांची तुलना म्यानमार सीमेवरील तस्करीच्या तराजूच्या MPB अनुक्रमांशी केली.ते जुळले.तो एक निर्णायक क्षण होता. म्यानमारमधून जप्त केलेल्या स्केलमध्ये आणि नेपाळमधील जंगली पंगोलिनमध्ये समान अनुवांशिक वंश उपस्थित होते. त्याला आणि कोजूला संशय आला की ते चिनी पँगोलिनच्या विचित्र प्रकाराकडे पाहत नाहीत – ते एका वेगळ्या प्रजातीकडे पहात आहेत.ते सिद्ध करण्यासाठी ते संग्रहालयांकडे वळले.त्यांनी यूएस आणि युरोपमधील प्रमुख संग्रहांशी संपर्क साधला आणि पँगोलिनच्या नमुन्यांची प्रतिमा आणि मोजमाप विचारले. लंडनच्या म्युझियममधील एक प्रतिमा त्यांच्यापैकी कोणालाही ओळखले नाही असे लेबल घेऊन आली: मनीस ऑरिटा.त्या क्षणापर्यंत, कोजू म्हणाले, त्यांना कल्पना नव्हती की हॉजसनने नेपाळमधील “नवीन” पँगोलिन प्रजातीचे वर्णन केले होते, जवळजवळ 200 वर्षांपूर्वी.
नवीन डोळ्यांनी हॉजसनचे शब्द वाचणे
उत्सुकतेने, त्यांनी ऑनलाइन नाव शोधले आणि हॉजसनचे मूळ 1836 चे वर्णन जर्नल ऑफ द एशियाटिक सोसायटी ऑफ बंगालमध्ये सापडले. त्याच्यासाठी दोन वैशिष्ट्ये उभी राहिली: वेगळ्या बाह्य कानाची उपस्थिती आणि असामान्यपणे जास्त प्रमाणात तराजू.“बाह्य कान, जरी लहान असले तरी ते पूर्णपणे वेगळे आहे,” हॉजसनने लिहिले होते की नमुन्यात “23” होते. [scales] केवळ मान आणि शरीरासाठी; डोक्यासाठी 10 आणि शेपटीसाठी 19 देखील आहेत”—त्यावेळी ज्ञात असलेल्या कोणत्याही पँगोलिनपेक्षा जास्त तराजू. त्या आधारावर, त्याने त्याला ऑरिटस असे नाव दिले आणि बॅकअप म्हणून त्याच परिच्छेदात प्लुरीस्क्वामिस टेकवले.नंतरच्या प्राणीशास्त्रज्ञांनी मनीसच्या स्त्रीलिंगी लिंगाशी जुळण्यासाठी ऑरिटा हे नाव सुधारले. परंतु 1918 पर्यंत, प्राण्याला उपप्रजातीमध्ये अवनत करण्यात आले. 1951 पर्यंत, ते शांतपणे चिनी पँगोलिनमध्ये दुमडले गेले आणि त्याची वेगळी ओळख गमावली. त्याचे नाव आणि वर्णन जुन्या जर्नल्स आणि संग्रहालय ड्रॉवरमध्ये दफन केले गेले, आधुनिक डेटाबेस आणि संवर्धन सूचीमधून अनुपस्थित.काई, कोजू आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांसाठी, हॉजसनचे विसरलेले निरीक्षण अचानक खूप समर्पक वाटले.
पाच वर्षांचा डीएनए, कवटी आणि कातडे
एक धुळीचे नाव, तथापि, पुरेसे नव्हते. त्यांना कठोर पुरावे हवे होते.2019 ते 2024 पर्यंत, टीम-आता सात देशांतील 12 संस्थांमधून 20 संशोधकांचा समावेश आहे-ते एकत्रित करण्यासाठी तयार आहे. ते:– लंडन, शिकागो आणि कुनमिंग येथील संग्रहालयातील नमुन्यांमधून डीएनए काढला, ज्यामध्ये हॉजसनने 19व्या शतकात लंडनला पाठवलेल्या त्वचेचा समावेश आहे.– 55 पँगोलिनमधून संपूर्ण जीनोम, तसेच आणखी 70 मधून माइटोकॉन्ड्रियल डीएनए (माइटोजेनोम) गोळा केले.– विशेषत: MPB वंशातील नमुन्यांवर लक्ष केंद्रित केले – हॉजसनच्या नमुन्यासह त्यापैकी सात.– एकाच वंशातील 44 कवट्या आणि 26 कातडे, सात कवट्या आणि सहा कातडे मोजले आणि त्यांची तुलना केली.त्यांना दोन प्रश्नांची उत्तरे हवी होती:– हा वंश जनुकीयदृष्ट्या चिनी पँगोलिन आणि इतर ज्ञात प्रजातींपेक्षा वेगळा आहे का?– एक वेगळी प्रजाती म्हणून स्पष्टपणे ओळखले जाण्यासाठी प्राणी पुरेसे वेगळे दिसतात का?दोघांचे उत्तर होय असे होते.अनुवांशिकदृष्ट्या, MPB/हिमालय वंशाने स्वतःची शाखा तयार केली, जी चिनी पँगोलिन आणि जगभरातील इतर सहा मान्यताप्राप्त प्रजातींपासून वेगळी आहे. मॉर्फोलॉजिकलदृष्ट्या, त्यात सातत्यपूर्ण फरक देखील दिसून आला – हे पुष्टी करणे की हॉजसनने जे वर्णन केले आहे ते केवळ एक विचित्र व्यक्ती नव्हते, परंतु एका विशिष्ट प्रजातीचे प्रतिनिधी होते.
नामकरणाची शर्यत-आणि वाद
विज्ञान अर्थातच क्वचितच सरळ रेषेत फिरते. कोजू आणि काईची टीम अजूनही हॉजसनच्या नमुन्यातून पूर्ण डीएनए परिणामांची वाट पाहत असताना-संग्रहालयाच्या नवीन सुविधेकडे जाण्यास विलंब झाला-दुसरा गट त्यांच्या स्वत: च्या निष्कर्षापर्यंत पोहोचला.2025 च्या सुरुवातीस, लेन्रिक कोन्चोक वांगमो यांच्या नेतृत्वाखालील संशोधकांनी जप्त केलेल्या मायटोकॉन्ड्रियल DNA वर आधारित “इंडो-बर्मीज पँगोलिन” ही एक अगदी नवीन प्रजाती, मनिस इंडोबर्मेनिका आहे असे त्यांचे वर्णन करणारा एक पेपर प्रकाशित केला. त्यांनी ऑरिटाचा संदर्भ दिला नाही; ते नाव फक्त जुन्या ग्रंथांमध्येच अस्तित्वात होते आणि आधुनिक नमुन्यांशी जोडण्यासाठी सार्वजनिक डीएनए अनुक्रमांचा अभाव होता.त्या अभ्यासाचे सह-लेखक मुकेश ठाकूर यांनी नंतर स्पष्ट केले की त्यांची निवड उपलब्ध माहितीच्या मर्यादा दर्शवते. ऑरिटा हे प्रमुख डेटाबेसमध्ये नव्हते, IUCN द्वारे ओळखले गेले नव्हते आणि कोणताही अनुवांशिक डेटा सार्वजनिकपणे त्या नावाशी जोडलेला नव्हता. “ऑरिता कशी दिसते हे आम्हाला माहित नव्हते, तेव्हा आम्ही कसे म्हणू शकतो की ही ऑरिता आहे?” त्याने युक्तिवाद केला.नामांकन नियम, तथापि, सर्वात जुन्या वैध नावाला प्राधान्य देतात. मॅमॉलॉजिस्ट जेले एस. झिजल्स्ट्रा यांनी एक भाष्य लिहून दाखवले की जर हॉजसनचे ऑरिटा समान प्रजातीचा संदर्भ देण्यासाठी दाखवले जाऊ शकते, तर त्यास प्राधान्य दिले पाहिजे. ठाकूर यांच्या टीमने प्रत्युत्तरात त्यांच्या वर्णनाचा बचाव केला आणि वादाला उधाण आले.संग्रहालयाच्या ड्रॉवरमध्ये सर्व काही एका नमुन्यावर टिकून आहे.
पुराव्याचा क्षण: हॉजसनचा प्राणी त्याच्या डीएनएद्वारे बोलतो
जेव्हा संग्रहांचे हस्तांतरण पूर्ण झाले, आणि शेवटी हॉजसनच्या मूळ त्वचेतून डीएनए काढता आला, तेव्हा परिणाम निर्णायक ठरले. त्याचे अनुवांशिक प्रोफाइल म्यानमार आणि नेपाळमधील एमपीबी वंशाशी जुळले.याचा अर्थ असा होता:– 1836 मध्ये मॅनिस ऑरिटा म्हणून वर्णन केलेला प्राणी हॉजसन आधुनिक तस्करीच्या बस्ट आणि फील्ड सर्व्हेमध्ये ओळखल्या गेलेल्या त्याच वेगळ्या वंशाचा आहे.– वंश ही एक स्वतंत्र प्रजाती आहे, केवळ चिनी पँगोलिनचा एक प्रकार नाही.नामकरणाच्या नियमांतर्गत, मनीस ऑरिटा — ज्याला आता हिमालयीन पँगोलिन म्हणतात —ला प्राधान्य आहे, तर मनिस इंडोबर्मॅनिका हे कनिष्ठ प्रतिशब्द बनले आहे: एक नाव जे साहित्यात नोंदवले गेले आहे परंतु आता वापरले जात नाही.“हिमालयीन पँगोलिन” लेबल फक्त नेपाळपेक्षा जास्त प्रतिबिंबित करते. कोजूने त्यास पसंती दिली कारण प्रजातींची श्रेणी हिमालयाच्या पायथ्याशी पसरलेली असण्याची शक्यता आहे – नेपाळपासून पश्चिम म्यानमार आणि ईशान्य भारतापर्यंत – एका देशात मर्यादित न राहता.
याचा अर्थ संवर्धनासाठी-आणि स्वतः पंगोलिनसाठी काय आहे
संवर्धनवाद्यांसाठी, हा केवळ वर्गीकरणाचा विजय नाही. संरक्षणाचे नियोजन कसे केले जाते ते बदलते.दक्षिण आशियामध्ये अधिकृतपणे दोन पँगोलिन प्रजाती आहेत: चीनी आणि भारतीय पँगोलिन. आता, तिसऱ्या, हिमालयीन पंगोलिनचा भक्कम पुरावा आहे. प्रत्येकामध्ये भिन्न श्रेणी, धोके आणि अनुवांशिक प्रोफाइल आहेत, म्हणून त्यांना एकत्र जोडणे वास्तविक धोके लपवू शकतात.IUCN द्वारे चिनी पँगोलिन आधीच “गंभीरपणे धोक्यात” म्हणून सूचीबद्ध आहे. हिमालयीन पँगोलिनची मर्यादित श्रेणी आणि अवैध व्यापाराचा प्रचंड दबाव लक्षात घेता, औपचारिकरित्या मूल्यांकन केल्यावर कदाचित त्याच स्थितीसाठी पात्र ठरेल.नवीन अभ्यासामध्ये एक चेतावणी देखील देण्यात आली आहे: काठमांडू व्हॅलीमधील हिमालयीन पँगोलिन असामान्यपणे उच्च पातळीचे प्रजनन दर्शविते – व्यक्ती जवळच्या नातेवाईकांसह प्रजनन करत असल्याची चिन्हे. यामुळे जनुकीय विविधता कमी होते, लोकसंख्या रोग, पर्यावरणीय बदल आणि यादृच्छिक धक्क्यांसाठी अधिक असुरक्षित बनते.त्याचा प्रतिकार करण्यासाठी, कोजू शिफारस करतो:– काठमांडूच्या विद्यमान लोकसंख्येचे संरक्षण करणे हे प्राधान्य आहे.– शक्य असेल तेथे, जनुकीय विविधता वाढवण्यासाठी प्रजातींच्या श्रेणीतील इतर भागांतील व्यक्तींचा परिचय करून देणे.– पश्चिम नेपाळमध्ये आणि म्यानमारच्या सीमेवर अधिक क्षेत्र सर्वेक्षण आयोजित करणे – ज्या भागात प्रवेश करणे कठीण आहे परंतु मुख्य लोकसंख्या असू शकते.IUCN पँगोलिन स्पेशलिस्ट ग्रुपने अद्याप हिमालयीन पँगोलिनला नवीन प्रजाती म्हणून अधिकृतपणे मान्यता दिलेली नाही; त्या प्रक्रियेला वेळ लागेल. दरम्यान, इतर संशोधन कार्यसंघ आग्नेय आशियातील किमान दोन संभाव्य नवीन पँगोलिन प्रजातींचे दस्तऐवजीकरण करण्यावर आधीच काम करत आहेत. दुसऱ्या शब्दांत, पँगोलिन कुटुंबाच्या झाडाच्या फांद्या अजूनही गहाळ असू शकतात.
ऑरिटा, प्लुरिस्क्वामिस—आणि हॉजसनला काय बरोबर वाटले
ब्रायन हॉजसन 1894 मध्ये मरण पावला, त्याचा “ऑरिटा” काळाच्या कसोटीवर टिकेल की नाही हे कधीच माहीत नव्हते किंवा त्याऐवजी त्याचा बॅकअप, प्लुरिसक्वॅमिस (“अनेक-मापलेले”) आवश्यक असेल की नाही. जवळजवळ 200 वर्षे, त्याचे निवडलेले नाव शांतपणे दफन केले गेले, चीनी पँगोलिनमध्ये शोषले गेले आणि आधुनिक कॅटलॉगद्वारे विसरले गेले.नंतरच्या शास्त्रज्ञांनी शोधल्याप्रमाणे, क्युव्हियरला एका महत्त्वाच्या तपशिलाबद्दल चुकीचे होते: आशियाई पँगोलिनला बाह्य कान असतात, केवळ हॉजसनचा नमुनाच नाही. हॉजसनने “उल्लेखनीय” मानलेले वैशिष्ट्य अद्वितीय नव्हते. त्या अर्थाने त्याचे ऑरिटाचे औचित्य सदोष होते.पण त्याला खरोखर महत्त्वाची गोष्ट लक्षात आली: प्राण्याचे तराजू. हिमालयीन पँगोलिनमध्ये इतर प्रजातींपेक्षा जास्त तराजू आहेत आणि तो विशिष्ट “अनेक-प्रमाणित” निसर्ग हा त्याला वेगळा म्हणून चिन्हांकित करणाऱ्या वैशिष्ट्यांपैकी एक आहे.सरतेशेवटी, प्लुरीस्क्वामिस हा हॉजसनच्या उद्देशानेच राहिला—एक शांत बचाव, त्याला जाणवलेल्या खऱ्या विशिष्टतेला एक खाजगी होकार. अधिकृतपणे, प्रजाती आता त्याचे मूळ नाव आहे: मनीस ऑरिटा, हिमालयीन पँगोलिन. अनधिकृतपणे, त्याची दुसरी निवड या प्राण्याला कशामुळे खास बनवल्याच्या सत्याच्या जवळ असू शकते.एका तरुण निसर्गवाद्यांची कुबड, संग्रहालयात विसरलेले लेबल, आधुनिक सीमेवर तस्करी केलेले तराजू आणि अनेक वर्षांच्या रुग्ण अनुवांशिक कार्यामुळे विज्ञानातून जवळजवळ पुसून टाकलेली प्रजाती पुनर्संचयित केली आहे.जेव्हा तुम्ही या कथेबद्दल विचार करता, तेव्हा तुम्हाला सर्वात जास्त काय त्रास होतो—एका माणसाच्या 19व्या शतकातील निरीक्षणाची चिकाटी, किंवा अवैध व्यापार आणि आधुनिक तंत्रज्ञान यांचा एकत्रितपणे लपलेल्या प्रजातींना परत आणण्याचा मार्ग?
